Najważniejsze
To, co czujesz, nie musi układać się w prosty schemat
Po stracie mogą pojawiać się szok, odrętwienie, smutek, złość, zmęczenie, poczucie winy lub trudność w skupieniu. Emocje mogą wracać niespodziewanie i nie muszą następować po sobie w określonej kolejności.
Pozwól sobie reagować we własny sposób
Jedna osoba potrzebuje rozmowy, inna ciszy i czasu. Nie trzeba przyspieszać żałoby ani porównywać jej z doświadczeniem innych. W pierwszych dniach wystarczającym celem może być przejście przez najbliższe godziny i wykonanie tylko najpilniejszych czynności.
Skup się na małych, podstawowych krokach
- poproś zaufaną osobę o obecność lub pomoc w formalnościach,
- nie próbuj wykonywać wszystkich obowiązków naraz,
- pamiętaj o wodzie, prostym posiłku, odpoczynku i przyjmowanych lekach,
- zapisuj ustalenia, ponieważ skupienie i pamięć mogą być chwilowo osłabione,
- odłóż decyzje, które nie muszą zostać podjęte natychmiast.
Rozmowa i wspomnienia mogą przychodzić stopniowo
Nie trzeba od razu tworzyć pełnej opowieści o życiu bliskiej osoby. Można zacząć od pojedynczych zdań: charakterystycznego powiedzenia, ważnego miejsca, gestu, pasji albo wspomnienia, które szczególnie powraca. Takie drobiazgi często najlepiej zachowują pamięć o człowieku.
Nie musisz dziś znaleźć wszystkich właściwych słów. Wystarczy zacząć od jednego prawdziwego wspomnienia.
Przyjmuj konkretną pomoc
Bliscy nie zawsze wiedzą, co powiedzieć, ale mogą pomóc w praktyczny sposób: wykonać telefon, przygotować posiłek, zawieźć dokumenty, zostać z dziećmi albo po prostu być obok. Jeśli masz siłę, powiedz wprost, czego potrzebujesz.
Kiedy zwrócić się do specjalisty?
Warto skontaktować się z lekarzem, psychologiem lub Centrum Zdrowia Psychicznego, jeżeli cierpienie narasta, przez dłuższy czas uniemożliwia podstawowe funkcjonowanie, pojawiają się silne objawy lęku, bezsenność albo poczucie, że nie jesteś w stanie samodzielnie zadbać o swoje bezpieczeństwo.
Pomoc w kryzysie
Nie zostawaj z tym samodzielnie
Bezpłatne, całodobowe Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym: 800 70 2222.
Jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, zadzwoń pod numer 112 albo udaj się do najbliższej izby przyjęć.
Źródła i dalsze informacje
Poradnik ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem, psychologiem ani psychoterapeutą.